Bloemenpagina

Kunst en Kerk

Klik om verder te gaan naar de pagina van uw keuze op een groene knop
Werk van Joke v.h. Loo Gedichten Krijn Kamper Christelijke symbolen 
Beginpagina Kerstgedicht Toon Potter Gebruiken rond Kerst 
     en advent bij de fam. Potter

 

Bloemen in de kerk, liturgische bloemsierkunst

Mij spreekt de blomme een tale,
mij is het kruid beleefd,
mij groet het altemale,
dat God geschapen heeft.
Door de eeuwen heen hebben bloemen mensen aangesproken door hun kleur(smetteloos wit, warm rood), lijnenspel (treurwilg,trompetnarcis), vorm (zich uitstrekkend) of geur (jasmijn). 
Het bovenstaande gedichtje van Guido Gezelle uit de 19e eeuw, zegt dat er zelfs sprake is van een eigen taal bij bloemen. Een taal die mensen kan aanraken en bezielen. Die taal dat is een symbolische taal. Een taal die op een dichterlijke manier iets over het geheim van het leven zegt. Voor christenen is het een taal die de liefde van God verbindt met het leven en de ervaringen van mensen. Meestal gaat men daarbij terug op bijbelteksten. Gras is bijvoorbeeld een beeld van vergankelijkheid in psalm 103 vers 15 waar staat: "De sterveling- zijn dagen zijn als het gras, als een bloem des velds, zo bloeit hij; wanneer de wind daarover is gegaan, is zij niet meer, en haar plaats kent haar niet meer."  
En zo wordt bij de veroordeling van Jezus de doornenkroon gebruikt. De doorn die een mens kan verwonden roept het beeld op van de mens die, zoals Jezus Christus, trouw blijft aan zijn roeping en bestemming. 
Dat bloemen ook betrokken werden in het geloofsleven van mensen blijkt uit namen die aan bloemen werden gegeven zoals: Christusdoorn en tiengebodenplantje.
In de vroegchristelijke kunst komt de symbolische waarde van bloemen ook naar voren. Zo schreef, naar men aannam, Melito van Sardes uit de tweede eeuw, in 'Clavis Melitonis' al een heel hoofdstuk over de symboliek van bloemen en planten. En al vroeg komen bloemen voor op mozaïeken en fresco's. En later op schilderijen. Zo wordt op schilderijen in de tijd van de Renaissance de zuiverheid van Maria vaak weergegeven door een lelie. In de 16e en 17e eeuw kwam de symbooltaal van bloemen tot ontwikkeling en werd in verschillende kunstvormen gebruikt (gedichten, verhalen, schilderijen)
In het volgende Nederlandse gedichtje uit de late middeleeuwen blijkt hoe elke daar beschreven bloem een eigen symbolische betekenis heeft.

Heer Jesus heeft een hofke daar schoon bloemen staan; ....
De lelikens die ik daar zag, zijn zuiverheid;
Die zoete violieren zijn ootmoedigheid.
Die schone purper roze was de lijdzaamheid;
Die schoon vergulde goudsbloem gehoorzaamheid;
nog was er één die boven allen spande de kroon:
Coron imperiale (keizerskroon) was de liefde schoon

De zeggingskracht en de symboliek van bloemen is gebonden aan een bepaalde cultuur en aan de levensbeschouwing van mensen. Zo wordt in de westerse cultuur zwart met dood en rouw verbonden, wit met onschuld, geel met vreugde enz.

 

Door de eeuwen heen hebben bloemen een bepaalde betekenis gehad voor mensen. Hier ziet u een schilderij van de meester van Flemalle uit ongeveer 1550. Het stelt de aankondiging van de geboorte voor. Op de tafel in de kan een lelietak als symbool van de zuiverheid van Maria

         
            Hier een detail van bovenstaand schilderij 
                waarop in de kan een lelietak, om de reinheid
                van Maria bij de aankondiging van de 
                geboorte aan te geven.

Franciscus van Assisi in de 12e eeuw had een grote liefde voor de natuur. Zo schreef hij in zijn zonnelied: 

Geloofd zijt Gij mijn Heer, 
door zuster aarde, onze moeder
die ons in leven houdt en leidt
en allerlei gewassen
en kleurige bloemen voortbrengt.

In zijn voetsporen is er binnen de franciscaanse beweging een voorliefde geweest voor de omgang met en de zeggingskracht van de schepping. Franciscanen zijn mede in onze tijd, naar buiten toe een grote stimulans geweest voor de ontwikkeling van het bewuste, religieuze gebruik van bloemen in  kerk en eredienst.

Deze vaas werd in 1994 ter gelegenheid van Kerstmis  opgemaakt door Bep Potter. De ene witte bloem geeft de geboorte van Christus aan. Het verbindt ons ook met de kleur van Kerstmis in het kerkelijke jaar: wit. Het wit is ook uitbundig aanwezig bovenin.
In protestantse kerken staat vaak het woord centraal. Dat betekent dat mensen niet zo bekend zijn met symboliek van bloemen. Soms wordt er daarom een uitleg bij gegeven door middel van een kaartje of een stukje in het kerkblad. 		 Vanaf 1992 verzorgde Bep Potter een aantal jaren (inmiddels hebben andere handen dit van haar overgenomen) de bloemen in de Andrieskerk in Amerongen. Zij deed dit in een vaas die aan de Herv. Gemeente van Amerongen geschonken werd door de partnergemeente Leukersdorf.  Een aantal jongeren dat later "Trap 'n dakkers" zou gaan heten, deed met Pinksteren in 1992 belijdenis van het geloof. Dat was een mooie gelegenheid om de vaas in gebruik te nemen. Op de foto hierboven uit 1996: een ontluikende witte bloem  en het warme rood van pepers van liefde en lijden in de vaas voor Kerstmis. De tak wijst duidelijk omhoog naar wat vanuit de hemel is geschied.

Nadat een aantal maanden de vaas leeg had gestaan stonden er met Kerstmis weer bloemen in. Veelzeggend was toen (en is ook nu nog) de taal van deze vaas met Kerstmis, als het feest van het nieuwe begin:
De takken in de vaas stellen uitgestrekte armen voor.
De bloemen zijn van kleur en vorm verschillend.
Ze staan voor de verscheidenheid van mensen op aarde. 
Wij allen mogen uitzien naar de komst van Christus....

Bloemen op Kerst 1995. De rode rozen zijn een symbool van de liefde van God in Christus. Tegelijk wijzen ze ook op het lijden van Jezus. De feestelijke pluim wijst omhoog naar de hemel waar Jezus vandaan komt. 
Toen de stelen nog kort waren was men in de bloemsierkunst gebonden aan korte (biedermeier) boeketten. Nu is er, zie hierboven,  invloed te merken van ikebana, een symbolische bloemsier- kunst, zoals die in Japan wordt beoefend. 

Detail: De gele sterretjes stralen, hangend aan de dode takken, blijheid over het nieuwe leven van de  geboorte van Jezus uit. En tegelijk geeft het iets van hoop aan in een donkere tijd.

Naast het kerkelijk jaar zijn er ook gebeurtenissen zoals doop en bevrijdingsdag die door symbolische bloemschikking een extra dimensie kunnen krijgen.
Daarbij kunnen dan middelen gebruikt worden zoals sterretjes, een visnet of de kleuren van de vlag.

 

Klik om verder te gaan naar de pagina van uw keuze op een groene knop
Beginpagina Werk Joke v.h.Loo Gedichten Krijn Kamper
Gebruiken rond Kerst Christelijke symbolen   Kerstgedicht Toon Potter
Liturgisch bloemschikken (Pasen)    Liturgisch bloemschikken 
        Pinksteren        

Met dank aan Bep Potter voor de foto's en de informatie die zij gaf.