|
|
De ekster Kraaiachtigen slagen er maar niet in om mensen te doen smelten.Zelfs de gedistingeerd geklede ekster kan geen genade vinden;een schreeuwlelijk in te vroege uren,een zangvogelslachter,een dief van sieraden en zilverwerk.Een tragisch misverstand,dat beeld.Ogenschijnlijk een heer of dame van stand is de ekster eerder de minst fortuinlijke van onze kraaiachtigen. Al jong knokken om rang en stand. Knokken om het baasdom dus.Weken achtereen en in de meest uiteenlopende situaties.Een willekeurig strijdtafereel:man A zit op de grond te foerageren,man B arriveert.A reageert agressief:hij slaat zijn vleugels kort uit,heft lijf en kop recht op en met korte rauwe kreten maakt hij de boodschap compleet.'Ik duld niemand,dus rot op.'B is echter ook niet voor een kleintje vervaard.Hij láát zich niet wegjagen en werpt zich in de strijd.Vlak bij elkaar krijsen de mannen het uit,jagen elkaar na,heffen zich op,wapperen met vleugels en staart en 'maken zich groot'door de witte borst-en schouderveren op te zetten.Zwart kleedt immers af,wit maakt volumineus.B vliegt even weg maar komt meteen'met een linkse'vol terug.Minuten achtereen wordt er gevochten en gekrakeeld en opeens is het duidelijk :A is de baas.Het had ook anders kunnen gaan.Zo hebben zwaardere juvenielen 'een streepje voor'.En treft zo'n natuurlijk-dominant typje een minderbedeelde,dus lichtere,soortgenoot,dan drukt de laatste zich tegen de grond,doet de punt van de snavel omhoog en slaakt zachte,klagerige bedelgeluidjes..Het is klip en klaar: hij maakt geen aanspraak op voer nog vrouw.De baas tolereert hem of jaagt hem-in geval van een ochtendhumeur-met een grauwe snauw weg.En zo,viadagen-,soms wekenlang gekrijs en gekrakeel(fijn in vroege ochtenduren)wordt duidelijk wie de baas,onderbaas,onderonderbaas en gewoon de laagste in de groep is.Een mijlpaal in een eksterleven.Want de hoogste in rang in de groep geeft de beste slaapplek,de eerste keus aan de dis en een lekker gevoel van macht. |
|
Een andere tactiek is om er in je eentje op af te gaan.Laag in de struiken en bomen sluipt de jonge ekster het territorium binnen.De witte veren zoveel mogelijk verstopt,de bek stevig gesloten,het lichaam horizontaal en gedrukt.Heel voorzichtig steeds verder.Als hij niet wordt verjaagd,neemt zijn moed wat toe.hij gaat iets hoger zitten,en begint zachtjes te babbelzingen.Een hoog,melodieus geluid met tal van imitaties van anderen.Nog niet verjaagd,neemt hij een grote stap.De indringer klimt in een top en tettert het in het rond:ik hoor hier,dit is van mij.Meestal is het dan wel gebeurd.De rechtmatig eigenaar is gealarmeerd;het jong wordt verjaagd.Een enkele keer komt het tot platonische vrijages.Als een jong ekstermannetje niet wordt ontdekt door de mannelijke territoriumhouder kan hij het vrouwtje benaderen en oneerbare voorstellen doen.Meestal niet met direct resultaat,maar nutteloos is dit zeker niet. Er zijn ook jeugdliefdes.Soms vormt zich binnen de jeugdgroep al een stelletje dat op zoek gaat naar een eigen plek.Dat lukt vrijwel nooit.En zo zijn,als het voorjaar aanbreekt,nagenoeg alle juvenielen nog woning-en vooral partnerzoekend. Opportunistische trouw Februari:de territoriumhouders zijn druk in de weer om het nest in orde te maken.De (her)bouw van het nest is teamwerk-hij het grove werk,zij het verfijnde-en de afstemming vergt voortdurend overleg.Niet alleen onderling wordt heel wat 'afgepraat'ook naar de buitenwereld doet men kond.Vooral de mannen zitten bij voortduring hoog in de bomen en krijsen,fier opgericht,hun territoriumrecht uit.Een rondje boomtop-zitten met de buren legt de grenzen stevig vast.De partnerband wordt sterker.Er wordt zachtjes gezongen en lieflijk gekroeld en de man volgt de vrouw steeds dichter.Vijf dagen voor de leg zit hij op nog op geen halve meter afstand.Waar zij is,is hij.Ware liefde?Nee;stalken uit angst.Want hij wil voorkomen dat zij nog even stiekem met een ander rollebolt waardoor hij voor de kinderen van een vreemde kerel zal moeten zorgen. |
|
Uiterlijk Vanaf een afstand lijken de vogels met hun lange staart alleen maar zwart met wit gekleurd te zijn.Van dichtbij is de prachtige blauwe glans op de vleugels te zien en de groenblauw veranderde glans van de staartveren. Gedrag Helaas is de ekster bij de meeste tuin-en natuurliefhebbers niet erg favoriet.Daar is niet alleen het aloude verhaal van de 'dief-achtige ekster ' debet aan (hij zou gouden en zilveren schatten in zijn nest hamsteren),maar ook het feit dat hij een lelijke stem heeft en soms vogelnesten leeghaalt,wat inderdaad onvergeeflijk is-althans vanuit menselijk perspectief gezien.Wie echter het plezier heeft een jonge ekster handtam te maken,zal deze intelligente,levendige vogel,die normaal gesproken altijd tot spelen bereid is,met heel andere ogen gaan bekijken. Voorkomen Het spectrum van zijn natuurlijke leefgebieden gaat van lichte bossen vol struiken tot open, bijna boom-en struikloze landschappen.In toenemende mate hebben de slimme vogels ontdekt dat er in stedelijke gebieden geen jagers zijn.Daarom concentreert het broeden zich tegenwoordig vooral in woon-en industriegebieden. |
|
|
 |
Het leven dient zich voor eksters al vroeg als een harde school aan.We gaan ,om het verhaal te beginnen,een paar maanden terug in de jaarcyclus.Augustus:de rust is weergekeerd in het ouderlijk nest.Eksters kennen geen familieband en de jongen verlaten hun ouders voorgoed.Die ouders blijven achter in hun territorium:eksters zijn paartrouw en bewaken en bewonen jaarrond zo'n zes hectare 'eigen' gebied. Augustus: de borelingen uit verschillende territoria zoeken elkaar op.Er worden jeugdgroepen van zo'n tien,twintig jongeren gevormd.Dat is niet voor niks.''Als groep lukt het je om je in andermans territorium op te houden,bijvoorbeeld om voedsel te zoeken.De rechtmatige eigenaars van het gebied kunnen immers niet de hele groep in één keer wegjagen,''legt bioloog Gert Baeyens uit.Ze promoveerde op gedragsonderzoek bij eksters en is inmiddels een kwart eeuw-zoals ze zelf noemt-'aan ze verslaafd'.Een groep dus.Maar niet zonder slag of stoot.George Orwell zei het al : all animals are equal,but some are more equal than others.En dat geldt zeker voor jonge eksters.Voor hen is 'wie is de baas?'een levensvraag.En daar kom je alleen maar achter door met ieder ander verbaal en lichamelijk de strijd aan te gaan. |
|
Landje-pik gedoemd tot mislukken. Die dominantie is belangrijk tot de jonge ekster een eigen territorium heeft.Immers,een territoriumhouder is baas in eigen koninkrijk en dus dominant door bezit.een kostbaar bezit.Alleen mét territorium kun je aan kinderen beginnen en daar is het toch allemaal om te doen.Dus begin je als juveniel zo snel mogelijk te zoeken en te proberen.In een jeugdbende of stiekum in je dooie eentje.Op zoek naar een eigen plek en dat is voorwaar geen sinecure: de meeste territoria zijn immers bezet.Landje-pik aan de territoriumgrens of echt inbreken is dus het devies.Meteen al de eerste winter. '' Zo'n groep komt met een enorm kabaal een territorium binnen.Ze krijsen en schetteren,wippen met hun staarten en slaan kort de vleugels uit.Tumult en onrust alom.Een invasie.De territoriumhouders reageren fel.Ze richten zich op,krijsen nog harder,vliegen razendsnel rond en maken zich zo wit mogelijk,''schetst Baeyens.Ook het boomtop-zitten is verweer:luid schetterend verkondigen de territoriumhouders daar hun eigendomsrecht. Inmiddels zijn de buren gealarmeerd en ook zij werpen zich in de strijd.Gevaar voor je buur is immers ook gevaar voor jezelf.De mannen grijpen de mannen,de vrouwen richten zich op de vrouwelijke rivalen.Stuk voor stuk worden ze afgeserveerd.De jonkies delven het onderspit.
Maar ondertussen gieren ook bij de juvenielen de hormonen door het lijf.Als groep én alleen zwerven ze door de territoria,op zoek naar een kans.Die is klein als je op overspel of een leeg territorium gokt.Maar groot als de dood een handje helpt. |
De ekster, soms geliefd, soms gehaat De laatste tijd waren ze nogal negatief in het nieuws: stenen gooiende eksters. Maar wat is de ekster eigenlijk voor een vogel?
 Wat opvalt aan de ekster zijn het zwart-witte vederpak en de lange staart. Wanneer echter de zon op zijn pakje schijnt, zie je groene, paarse en blauwe kleuren. De ekster maakt vaak schetterende geluiden, maar wist u dat eksters ook heel mooi en zachtjes kunnen zingen? Officieel wordt de ekster dan ook tot de zangvogels gerekend.
Eksters houden van mensen! Niet zozeer omdat we zo vriendelijk voor ze zijn (integendeel), maar omdat we ze door onze aanwezigheid beschermen tegen de zwarte kraai, hun grote aartsvijand. Daarom zie je zoveel eksters binnen de bebouwde kom. De zwarte kraai mijdt liever de grote stad.
Eksters gaan over het algemeen een monogaam 'huwelijk' aan en beloven elkaar trouw voor het leven. Toch gaat het wel eens mis. Als een vreemd vrouwtje het territorium binnendringt, wordt zij meestal niet meteen weggejaagd door het mannetje. Als de echtgenote zich niet in buurt bevindt, probeert het mannetje haar zelfs te versieren. De eksterman die er echter twee vrouwtjes op na houdt, verliest er dikwijls één aan een andere eksterman. Omgekeerd komt zo mogelijk nog vaker voor. Vandaar dat een eksterman vooral in het begin van de broedtijd zijn vrouwtje geen moment uit het oog verliest. Dit is niet zozeer uit liefde als wel uit wantrouwen.
Bij eksters zijn insekten, rupsen en spinnen favoriet. De ekster is dus ook een nuttige vogel. 's Winter schakelen ze over op een vegetarisch menu van zaden. Verder eten ze alles wat eetbaar is: vruchten, brood, aas, muizen, regenwormen en allerlei plantaardig afval. |
Voedsel Zoals alle kraaien zijn eksters in culinair opzicht net zo veelzijdig als kieskeurig.In de zomer zijn bodemdieren het hoofdvoedsel waarmee ook de jongen gevoed worden.Doordat engerlingen,veenmollen,emelten en woelmuisjongen de bodem vernietigen,maken de vogels zich dan ook heel nuttig.Het aandeel van voedsel voor jonge vogels en legsels is gering.In de herfst en de winter zijn het voornamelijk bessen,granen en vruchten.Menselijk afval is het hele jaar door een favoriet extraatje. |
|
Hulp Als er niet op eksters wordt gejaagd,vinden ze zelf de beste plek voor hun kraamkamer.Ook bij het zoeken naar voedsel hoeven we deze praktische vogels niet te helpen. |
Vervolgd door eigen familie De amoureuze escapades en vrijzinnige partnertrouw ten spijt,is het broedsucces van de ekster uiterst beroerd.De helft van de territoriumhouders krijgt geen kinderen groot.Aan de juvenielen ligt het niet.Dankzij'voldoende' sterfte zijn die het tweede jaar wel zo ongeveer allemaal aan de bak.Nee,de kraai is de grote 'boosdoener'.Dat begint al bij de bouw van het nest.Kraaien hebben het vaak op dezelfde plek gemunt en verjagen de eksters.Die beginnen elders opnieuw,maar als ze daar weer worden weggejaagd is de tijd voorbij.Als het wél lukt een nest te fabriceren,jatten kraai en kauw maar al te graag de nodige eieren en jongen.Tel daarbij het aantal jongen dat uit het nest kukelt en aan ziekte,verhongering of onderkoeling bezwijkt,enhet resultaat wordt bedroevend.Want ondanks slimme aanpassingen-veel eksters overkappen hun nest en bouwen dat nabij menselijke bewoning waar de kraai zich juist niet waagt-krijgt een eksterpaar gemiddeld maar één tot twee nakomelingen per jaar groot.Gelukkig worden ze oud en hebben we er ,felle predatie door het groeiend aantal havikken ten spijt,in Nederland nog vele tienduizenden. Zie hoe ze in hun deftige kleding gewoon op het gazon van de achtertuin-ritueel met elkaar knokken om een eigen plek onder de zon.Wie gunt ze dat nou niet? Voedsel Zoals alle kraaien zijn eksters in culinair opzicht net zo veelzijdig als kieskeurig.In de zomer zijn bodemdieren het hoofdvoedsel waarmee ook de jongen gevoed worden.Doordat engerlingen,veenmollen,emelten en woelmuisjongen de bodem vernietigen,maken de vogels zich dan ook heel nuttig.Het aandeel van voedsel voor jonge vogels en legsels is gering.In de herfst en de winter zijn het voornamelijk bessen,granen en vruchten.Menselijk afval is het hele jaar door een favoriet extraatje. |
|
