Gids voor muntverzamelaars
door Arnaud Grispen
I. Wat en hoe verzamelen?
II. De kwaliteiten
III. De prijsbepaling van munten
IV. Is muntverzamelen een dure hobby? Een belegging?
V. Veilingen
VI. De metalen en legeringen
VII. Boeken en catalogi in de numismatiek
VIII. Het reinigen, bewaren en beveiligen van munten
IX. De meest gebruikte woorden in de numismatiek
X. Slot
I. Wat en hoe verzamelen?
De eerste vraag die U zich stelt is vermoedelijk "Wat zal ik gaan verzamelen?".
Om U daarbij behulpzaam te zijn zet ik de mogelijkheden op een rijtje.
- De landenverzameling
Dit soort verzamelen van alle munten uit een bepaald land is tegenwoordig
te duur en te moeilijk om deze verzameling volledig te krijgen.
Een tip voor dit verzamelen is Belgisch-Congo (1887-1960) een land met ±
120 muntstukken (zonder varianten) welke nog gemakkelijk te vinden zijn aan
een matige prijs en in een goede kwaliteit. Gemakkelijker te realiseren is
een grens in de tijd te trekken en bijvoorbeeld van een bepaald land alles
te verzamelen na 1945.
- De typeverzameling
Voor dit soort verzamelen neemt men van elk type munt één
exemplaar. Men kan dan het goedkoopste uit de reeks nemen in de beste
kwaliteit.
Men kan zich beperken tot één land, of verder verzamelen, afhankelijk van uw financiële mogelijkheden.
- De waardenverzameling
Hier neemt men de munten van dezelfde waarde uitgegeven door een land,
bijvoorbeeld: alle 1-frankstukken van België na 1830.
- De themaverzameling
Voor een themaverzameling kan men in alle tijden en alle landen zijn munten
gaan zoeken afhankelijk van het thema, dat U verkiest. Zo kan men munten
verzamelen met erop afgebeeld: bloemen, schepen, koningen, keizers, gebouwen
treinen, auto's enzovoort.
Deze munten kan U zelfs gemakkelijk vinden in de grabbelbakken op een ruilbeurs
en soms aan spotprijzen.
- De herdenkingsmunten of -medailles
Deze herdenkingsmunten of -medailles uitgegeven ter gelegenheid van een speciale
gelegenheid vormen een mooi (meestal proof geslagen) maar dikwijls ook duur
verzamelgebied. Vele zijn uitgegeven in edele metalen wat op zich al duur is en
in vele gevellan komen de verpakkingskosten (etui) en meestal ook nog enkele
percentages winst bij. Als we in België kijken zien we dat de meeste
officië herdenkingsmunten en of -medailles van de laatste 15 jaar nu goedkoper
zijn dan bij hun uitgifte. Het is ook wel zo dat de prijs van de edele metalen
sterk gedaald is in die periode.
- De antieke munten
Antieke munten zijn onderverdeeld in 3 groepen met als eerste de Griekse munten,
als tweede de Romeinse munten (republiek en keizerrijk) en tenslotte de Byzantijnse
munten. Deze munten vragen wel wat studie, maar er bestaan goede informatieve boeken
over dit onderwerp (meestal in het Engels).
- Andere verzamelgebieden
Andere verzamelgebieden zijn de middeleeuwen, de Nederlanden (noordelijke en zuidelijke);
Brabantse en Luikse munten, gemeentepenningen, kunstmedailles, noodmunten enzovoort.
Verder kan men soms veel p)lezier beleven met het zelf zoeken naar varianten en
als U geluk heeft, vindt U misschien een nog onbekende variant!
De tweede vraag is: "Hoe mijn verzameling aanleggen?". Als men weet wat men
gaat verzamelen dan kan men zijn verzameling aanleggen in diverse kwaliteiten.
Het beste is die munten met de minste slijtage of beschadigingen in de verzameling
op te nemen. Kwaliteit is zeer belangrijk.
II. De kwaliteiten
Er bestaan diverese kwaliteitstrappen, ze zijn belangrijk bij de
prijsbepaling van een munt.
- "FDC (fleur de coin)"-kwaliteit
In deze kwaliteit komt de munt van de pers. In deze staat van bewaring is de
munt zo volmaakt dat er zelfs met een sterke loep geen enkele beschadiging
te ontdekken is.
- De kwaliteit "prachtig"
In deze kwaliteit is de staat van de munt uitstekend in die zin dat er
slechts sporen van slijtage of beschadiging te zien zijn door middel van een
loep.
- De kwaliteit "zeer fraai"
In deze kwaliteit zijn er met het blote oog sporen van slijtage waar te
nemen; de scherpte van de rand is verdwenen, op hoger gelegen delen zijn
sporen van slijtage merkbaar, zoals bijvoorbeeld de bakkebaard van
Leopold I of de kroon op diverse munten.
- De kwaliteit "fraai"
In deze kwaliteit heeft de munt veel geleden, door het in omloop zijn
gedurende lange tijd. De slijtage is zeer groot; alle gegevens op de munt
zijn nog goed leesbaar maar zwaar afgesleten, evenals de rand.
- De kwaliteit "zeer goed en goed"
In deze kwaliteiten zijn sommige gegevens verdwenen en is de munt soms niet
meer te identificeren. Deze kwaliteiten dienen afgezworen te worden voor de
verzamelaars.
Tot besluit zou ik zeggen: verzamel zoveel mogelijk munten in kwaliteiten FDC,
prachtig en zeer fraai; voor zeldzame stukken is fraai ook toelaatbaar. Dit
maakt niet alleen de verzameling mooier maar ook waardevoller, daar de
laatste decennia de prijzen met slechte kwaliteit zeer sterk gedaald zijn; de
betere kwaliteiten daarentegen behielden of stegen in prijs. "Proof" is
nog niet vernoemd en dit om de eenvoudige reden dat deze zelden of nooit in
omloop komt: het verwijst naar een speciale uitvoering. Deze kwaliteit staat
nog boven FDC. Men noemt hem ook "gepolijste stempel" of "champ brillant"
wat vertaald wil zeggen "blinkend veld", meteen de verduidelijking van het
woord: het veld (lager gelegen), de hoger gelegen metalen gedeelten zijn mat
geslagen.
III. De prijsbepaling van munten
Als men met leken in de numismatiek praat over oude munten dan zijn die
mensen steeds de mening toegedaan dat hoe ouder een munt is hoe duurder hij
is. Wij verzamelaars weten het wel beter, maar hoe zit die prijsbepaling van
een munt nu eigenlijk in elkaar en door welke factoren wordt hij bepaald?
- De zeldzaamheid (vraag en aanbod)
Het spreekt voor zich dat hoe zeldzamer een munt is hoe duurder hij wordt, vb.
en munt waar er dertig stuks van zijn is zeldzamer dan een munt met een
oplage van 20.000 exemplaren en dus ook duurder. In dat verband is vraag en
aanbod ook van toepassing daar dit de zeldzaamheid van de munt mede bepaalt.
- De kwaliteit
Een eveneens belangrijke faktor in de prijsbepaling is de kwaliteit. Zoals we
reeds opmerkten zijn de betere kwaliteiten de duurste en de mindere
kwaliteiten het goedkoopst in prijs. Dus de prijs gaat trapsgewijs omhoog.
De kwaliteit prachtig kan tot 10-maal zo duur zijn als de kwaliteit fraai.
- Het metaal
Tot slot kan het metaal ook een rol spelen in de prijsbepaling. We hebben het
dan over de edele metalen platina, goud en zilver. Als de faktor "zeldzaam"
wegvalt dan komt het gewicht van het edel metaal de prijs bepalen van de munt
in mindere kwaliteit. In de betere kwaliteiten kan de prijs van de munt deze
van zijn metaal flink overtreffen. De waarde van munten in edele metalen kan
soms ook door een psychologisch effekt bepaald worden.
BESLUIT
De zeldzaamheid, de kwaliteit en het metaal zijn de faktoren die prijsbepalend
zijn. De zeldzaamheid en de kwaliteit spelen altijd een rol, het metaal enkel
als deze factoren niet aanwezig zijn met andere woorden, als de munt veel
voorkomt en in slechte kwaliteit is. Vraag en aanbod zijn gekoppeld aan de
zeldzaamheid. Is er veel vraag naar een munt dan wordt hij zeldzamer, is er
weinig vraag naar dan is hij minder zeldzaam. Met het aanbod is dit eender,
is het aanbod groot dan is hij minder zeldzaam en bij weinig aanbod is hij
zeldzamer.
Een voorbeeld: van Belgische munten zijn er meer verzamelaars dan van de munten
van onze vroegere kolonie Belgisch-Congo. De munten zijn zeldzamer dan deze van
België en toch zijn de munten van België duurder dan deze van Congo.
Deze situatie kan omslaan als de verzamelgebieden Congo en België dezelfde
hoeveelheid verzamelaars hebben. Al deze faktoren kunnen afzonderlijk, tesamen
of onderling de prijs bepalen van een muntstuk.
IV. Is muntverzamelen een dure hobby? Een belegging?
Muntverzamelen is helemaal geen dure hobby, het hangt er van af hoe duur U hem
zelf wil maken. Het is zoals met alle hobby's, U hoeft niet het duurste
materiaal of de duurste munten aan te kopen. Uw verzameling kan kwalitatief
evenzeer een hoog peil bereiken door minder dure munten in goede kwaliteit
aan te kopen. Veel hangt af van de goede wil van de verzamelaar: is hij bereid
om zijn munten uit te zoeken op ruilbeurzen en alzo bij de goedkoopste
handelaar zijn munten aan te kopen? Soms zijn de grabbelbakken ook efficiënt,
maar zoals ik al zei, U moet er zich de moeite voor willen doen. Soms kunt U
ook wel eens een koopje op de kop tikken door bijvoorbeeld een variant te
vinden die duurder is dan de prijs die U ervoor betaald heeft en indien U veel
kennis heeft van uw verzamelgebied dan is het best mogelijk dat U een slag
slaat. Om dit alles te bereiken is numismatische kennis onontbeerlijk. De meeste
verzamelaars hebben de weg naar het numismatisch boek nog niet gevonden, later
meer hierover.
Als U munten als een belegging aanziet dan moet U er niet voor terugdeinzen om
enorme kapitalen te investeren of U moet speculeren met de gouden of zilveren
munten (edele metalen). U moet uw verzameling al werkelijk specialiseren en
aanvullen met kostbare munten. De collektie moet iets bieden wat ze uitzonderlijk
maakt, iets enigs, alzo kunt U bij eventuele verkoop uw eisen stellen aan de
koper, als U een verzameling verkoopt zoals er dertien in een dozijn zijn dan
valt de interesse bij de koper vlugger weg. Het is heel normaal dat als U een
gespecialiseerde verzameling (zeg maar dure verzameling) bij een veilinghouder
aanbiedt, hij deze vlugger wil veilen dan een gewone verzameling en dat uw eisen
vlugger ingewilligd worden. Laat ons tot slot stellen dat U munten verzamelen
best als een hobby blijft aanzien, als U de verzameling eventueel toch als een
belegging wil aanzien, dan doet U er best aan om te kwalitatief en kwantitatief
zo gespecialiseerd mogelijk uit te bouwen en deskundig advies is hier zeker op
zijn plaats. Nieuwe uitgiften anderzijds (in edel metaal) als een belegging
bestempelen is ook meestal niet zonder risico. Bij dergelijke uitgave kunt U
het best de waarde van het edel metaal in de munt vergelijken met de kostprijs
van de munt of medaille. Aan U om te beslissen over een dergelijke aankoop, al
of niet officieel uitgegeven.
V. Veilingen
Er bestaan drie soorten veilingen: een eerste soort is de schriftelijke
veiling, een tweede soort is de publieke veiling met de mogelijkheid om
schriftelijk te bieden en de derde soort is de veiling aan schattingsprijs
of aan het hoogst bod. Voorafgaand wordt er een katalogus uitgegeven met de
aangeboden munten erin beschreven en verspreid onder de belangstellenden.
- Schriftelijke veiling
Dit soort veilingen komt nog maar zelden voor. De geïnteresseerde
verzamelaar krijgt een katalogus toegezonden. Op basis van deze katalogus
kan de verzamelaar schriftelijk bieden. Het is meestal zo dat het hoogste
bod de munt of het lot (groep munten) toegewezen krijgt aan de prijs van het
tweede hoogste bod, plus een schijf, dit is meestal 10% van het gedane bod.
Als U echt interesse heeft voor een munt dan moet U hem eerst gaan bekijken
op de kijkdagen die door de veilinghouder gehouden worden, doet U dit niet
dan loopt U de kans om een zware ontgoocheling op te lopen als de munt niet
aan uw eisen voldoet. Om een voorbeeld te geven; U koopt een koperen
vijf centiemstuk Leopold I van België, zonder graveursnaam in de
kwaliteit ± zeer fraai. Bij aflevering van de munt komt U tot de
bevinding dat hij wel zonder graveursnaam is maar dat deze gewoonweg
afgesleten is. Het is meestal niet de bedoeling van de veilinghouder om
verkeerde informatie te geven, maar U moet begrijpen dat er op een veiling
soms enkele duizenden munten aangeboden worden. Daarom: controleer zelf uw
muntstukken als U schriftelijk biedt, het bespaart U later een ontgoocheling.
- De openbare veiling (met mogelijkheid van schriftelijk bieden)
Bij dit soort veiling, die het meest voorkomt, wordt aan de hoogste bieder in
de zaal het muntje of lot toegewezen. Er wordt rekening gehouden met de
schriftelijke bieders. Het schriftelijk geboden bod wordt nauwkeurig
bijgehouden en zal ingepast worden in de veiling. Nu is het zo dat er
veilinghouders zijn die het schriftelijk bod volledig verrekenen, andere
gaan mee met het bieden in de zaal. Een voorbeeld: er is een schriftelijk
bod van 2.000 frank op een vijf frank Leopold I in prachtige kwaliteit.
Bij sommige veiligen wordt dit lot toegewezen aan aan 2.000 frank aan het
schriftekijl bieder als het bod in de zaal de 2.000 frank niet overschreidt.
Op andere veilingen gaat het schriftelijk bod gewoon mee met de geboden
prijs in de zaal en zal het toegewezen worden aan een lagere prijs dan 2.000
frank als de zaal ook lager geboden heeft. Tegenwoordig gaan er ook veel
veilinghouders over tot het laatste systeem heteeg ten voordele is van de
koper. Lees eveneens de veilingsvoorwaarden in de veilingkatalogus voor U
gaat bieden en houdt er zeker rekening mee dat bij de geboden prijs nog eens
de veilingkosten komen en deze kunnen oplopen tot 18% afhankelijk van de
veilinghouder en het B.T.W.-systeem van het betreffende land . De meeste
aangeboden munten beginnen rond de 1.500 frank, waardoor de jonge
verzamelaar moeilijk aan zijn trekken komt. Daarom is het voor de jeugdige
verzamelaar interessanter om lotjes te kopen op deze veilingen, maar
controleer vooreerts de samenstelling van het lot.
- Veiling aan schattingsprijs of aan het hoogste bod
Dit systeem is afkomstig uit de U.S.A. Na het uitgeven van de katalogus wordt
een munt of een lot onmiddelijk verkocht aan het eerste bod welke toekomt
bij de veilinghouder (hetzij door een brief, telefoon of fax) en welk gelijk
is aan de schattingsprijs in de katalogus. Na de einddatum (welke bepaald
wordt door de veilinghouder en vermeld staat in de katalogus) worden de
onverkochte munten of loten aan de hoogste bieder (welkenatuurlijk lager zijn
dan de schattingsprijs).
VI. De metalen en legeringen
We moeten een onderscheid maken tussen metalen en legeringen. De meeste
munten zijn een legering, dit wil zeggen: homogene massa die verkregen wordt
door een mengsel van twee metalen (door smelting). Een ander woord voor
legering is het uit het frans afkomstig "alliage" wat vermenging of mengsel
betekent. Dit omdat de meeste metalen in zuivere vorm veel te zacht zijn
waardoor de munt vlugger afslijt.
- De metalen
 | Goud (Au - Aurum) - edel metaal
Goud is "de koning der metalen" en werd vroeger in de oudheid al veel
gebruikt. Tegenwoordig is goud voor munten (circulatie) te duur, enkel
gelegenheidsmedailles en -munten worden nog in goud aangemaakt. De kostprijs
van het goud wordt uitgedrukt in dollar (amerikaanse) per troy ounce
(31,1035gr), en is dagelijks verhandelbaar op vele beurzen in de wereld, te
volgen in de krant. De maataanduiding voor goud is karaat (Arabisch). Zuiver
goud is 24 karaat, maar zoals we zagen is ook dit materiaal te zacht om
zuiver gebruikt te worden. Daarom is een legering met een ander metaal
noodzakelijk, meestal is dit koper. Dus hoe meer koper bij het goud gevoegd
wordt des te lager is zijn karaat. Vb.: een gouden 20 frank Leopold II
weegt 6,45 gram waarvan 5,8 gram zuiver goud, dit is 900/1000. Deze munt is
21,6 karaat. Goud is als muntmetaal zeer populair, niet alleen om zijn waarde
maar ook omdat het niet oxydeert en goed bestand is tegen zuur.
|
| Zilver (Ag - Argentum) - edel metaal
Zilver is het meest gebruikte metaal voor munten door de eeuwen heen (vanaf
700 voor Christus), maar eveneens als het goud heden ten dagen te duur voor
munten en het is vervangen door goedkopere metalen. Evenals het goud is
zilver in de numismatiek steeds gelegeerd met andere metalen (meestal koper).
|
| Platina (Pt - Platina) - edel metaal
Platina wordt zeer weinig gebruikt in de numismatiek, tegenwoordig alleen voor
herdenkingsmedailles of -munten (voor België dezevan de stad Luik in
1980). Voor munten is het zeer weinig gebruikt (Rusland van 1828 tot 1830).
Platina kan gelegeerd worden met koper maar dit is niet noodzakelijk.
|
| Koper (Cu - Cupuruum)
Koper is een veelvuldig gebruikt metaal in de zuivere vorm in de numismatiek.
Door de eeuwen heen werden er de munten van kleine waarden van gemaakt, (reeds
in 400 voor Christus) evenals herdenkingsmedailles en -munten. Koper is ook
een basismetaal voor vele legeringen.
|
| Nikkel (Ni - Nikkel)
Nikkel is een hard roestvrij metaal, dat tegenwoordig in de numismatiek het
zilver vervangt. Het wordt veel gebruikt in legeringen maar ook in zuivere
toestand.
|
| Zink (Zn - Zink)
Zink is enkel gebruikt in zuivere vorm in de numismatiek in oorlogstijd, of
als noodmunten. Het is een zeer zacht metaal welk voor een verzameling
speciaal behandeld dient te worden (zie zinkpest). Zink is wel ideaal voor
legeringen.
|
| Lood (Pb - Plumbum)
Lood is bijna nooit gebruikt voor munten omdat dit metaal te zacht is. Het is
wel gebruikt voor sommige vervalsingen.
|
| Tin (Sn - Stannum)
Een weinig gebruikt metaal in de numismatiek, soms voor noodmunten of
broodpenningen, wel is tin ideaal voor legeringen.
|
| Aluminium (Al - Aluminium)
Aluminium is een heel licht metaal welk tegenwoordig gebruikt wordt voor
munten met een kleine waarde. Aluminium is het meest voorkomende metaal op
de wereld. Wordt ook veelvuldig gebruikt in legeringen.
|
| IJzer (Fe - Ferrum)
IJzer is een metaal welk slechts af en toe gebruikt wordt in de numismatiek.
Enkel Duitsland gebruikt het veel, maar dan in lagen (bi-metaal). Wie kent
niet de vijf en tien pfennigstukjes? Ook de noodmunten van de stad Gent
(kleinere waarden) in de eerste wereldoorlog werden zo gemaakt.
|
- De legeringen
De scheikundige afkortingen zijn weggelaten: de legeringen zijn samengesteld
uit de reeds genoemde metalen.
| Brons
Brons is een legering van koper met een percentage tin en eventueel ook een
beetje zink. Een voorbeeld: de belgische halve frank brons, type mijnwerker
bevat 95% koper, 3% tin en 2% zink. Brons is door de eeuwen heen zeer veel
gebruikt. Hoe nu het verschil herkennen tussen een koperen en een bronzen
munt? De bronzen munten zijn donkerder van kleur met een lichtgele glans, de
koperen munten zijn roder van kleur.
|
| Elektron
Elektron is een natuurlijke legering van goud en zilver. Deze legering werd
enkel in de oudheid gebruikt. Munten, geslagen in elektron, zijn zeldzaam.
|
| Messing
Messing wordt ook wel "geel koper" genoemd. De legering bestaat uit koper en
zink. Ze wordt gebruikt voor kleinere pasmunten met een lage nominale waarde
en voor penningen.
|
| Maillechort (Nieuwzilver - Argentaan - Alpaca)
Maillechort is een legering van koper, nikkel en zink. Voorbeelden zijn de
tien en vijf centiem, met middengat, van België. Deze bestaan uit 75%
koper, 15% nikkel en 10% zink. Deze legering werd uitgevonden door twee
werklieden uit Lyon, met name Maillot en Chorier. Maillechort wordt ook wel
eens "argentaan" genoemd.
|
| Koper-Nikkel
Koper-nikkel is een legering van koper en nikkel, het werd voor het eerst
toegepast in de U.S.A., zijnde bij de 1 cent 1856 (88% koper en 12% nikkel).
België volgde in 1861 met de tien en vijfcentiemstukjes (75% koper en
25% nikkel). Het is nu in de hedendaagse numismatiek een van de meest
gebruikte legeringen. Evenals het nikkel wordt koper-nikkel veel gebruikt
ter vervanging van het dure zilver.
|
| Tombak (of Similor)
Goudkleurige legering bestaande uit 4 delen tot 12 delen koper en 1 deel zink.
Er zijn nog andere legeringen die aangewend worden of werden in de numismatiek
zoals bijvoorbeeld de 20 frank Boudewijn I (92% koper, 6% aluminium en 2%
nikkel) en de vijf frank Boudewijn I (92% koper, 6% nikkel en 2% aluminium)
maar er zijn diverse legeringen mogelijk, te veel om op te sommen.
|
VII. Boeken en catalogi in de numismatiek
Uit een recent gehouden enquête bleek dat vele verzamelaars wel eens een
tijdschrift (meestal clubblad) of een gespecialiseerd muntentijdschrift
lezen, een kataloog kopen (meestal voor de prijzen) maar dat hun numismatisch
boekenbestand heel gering is om niet te zeggen onbestaande. Dit is uiteraard
een spijtige zaak daar de numismatische boeken trachten de kennis over een
bepaald gebied uit te breiden en deze over te brengen op de verzamelaar. Deze
kennis is onontbeerlijk in onze hobby, daarom een opsomming van de
bijlangrijkste werken uit de ons omringende landen.
 | België
| Monnaies et essais monétaires du Royaume de Belgique et du Congo
Belge - Charles Dupriez - Bruxelles 1949. |
| Complément et suite au catalogue de Charles Dupriez. Monnaies,
essais monétaires, épreuves et refrappes du Royaume de
Belgique et du Congo - Leon Bogaert - Bruxelles 1972. |
| Belgische munten onder de loep - Arnaud Grispen - Zonhoven 1989. |
| Munten van België 1832 tot 1967 - Frans Morin - Antwerpen 1968. |
| De munten van België - F. De Mey en G. Pauwels - Wetteren (jaarlijks). |
| Catalogus der Belgische munten 1832 tot heden - Frans Morin en Renie Van Bergen - Antwerpen (jaarlijks). |
| Jaarboeken uitgegeven door E.G.M.P. (Europees Genootschap voor Munt en Penningkunde) de jaarboeken zijn voor alle leden. |
| Belgisch-Congo
| Les monnaies du Congo et du Ruanda-Urundi - Jean de Mey - Wetteren 1978 |
| Katalogus der Belgische munten van 1832 tot heden en Katalogus der Congolese munten - 1887 tot heden - Frans Morin en Rennie Van Bergen - Antwerpen 1984 |
| Nederland
| De Nederlandse munten van 1806 tot heden (jaarlijks) - Johan Mevius. |
| Duitsland
| Kleiner Deutscher Müntzkatalog door Günter Schön mit
Liechtenstein, Österreich und Schweiz. ab 1871. |
| Engeland
| The standard catalogue of British coins, coins of England and the United Kingdom, door Seaby |
| Frankrijk
| Monnaies de nécessité Françaises 1789 - 1990 (jaarlijks) door V. Gadoury en R. Elie. |
| Luxemburg
| Prifix door Romain Probst en Andr‚eacute; Ungeheuer. |
| Verenigde Staten van America
| A guide book of United States Coins, door R.S. Yeoman. |
| Wereldcatalogi
| Standard catalog of World gold coins, door L. Krause en C. Mishler. |
| Gouden wereldmunten
| Standard catalog of World gold coins door L. Krause en C. Mishler. |
| Romeinse munten
| Roman coins, and their values, door David R. Sear. |
| Griekse munten
| Greek coins and their values, door David R. Sear. |
| Byzantijnse munten
| Byzantyne coins and their values, door David R. Sear. |
| Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden
| De zilveren Benelux, door A. Delmonte, vanaf Karel V (1506 - 1555) -
Amsterdam 1967, supplement 1975 |
| De gouden Benelux, door A. Delmonte - Amsterdam 1977 |
| Les monnaies des Pays-Bas, Bourguignons et Espagnols 1434 -1713, door H.
Enno Van Gelder en Marcel Hoc - uitgegeven in 1960, met in 1964 een
supplement. |
| | | | | | | | | | | | | |
Verder zijn er diverse werken (over verschillende verzamelgebieden) geschreven
door Jean De Mey. De lijst van deze werken is terug te vinden in zijn
katalogus van de Belgische Munten.
VIII. Het reinigen, bewaren en beveiligen van munten
- Munten reinigen
Reinigen is niet poetsen, het is de munt ontdoen van gedroogde aarde, vuil
enzovoort. Het grote nadeel is dat de patina meestal ook mee verdwijnt. Blijf
uiterst voorzichtig ook met de oudere methodes voor U samengesteld door de
heer J. SWAELENS uit Lokeren. (De auteur en/of samenstellers zijn niet
verantwoordelijk voor eventueel verkeerdelijk gebruik van deze methoden).
Probeer eerst met een goedkoop muntje.
Vooraf mag gezegd: alle metalen mogen worden gewassen, in heet en zeer sterk
zeepsop (loog) en geborsteld en met een stijf (maar zacht) borsteltje.
| Goud
Opwrijven met een menging van zout en citroensap.
| Zilver
- De stukken in een oplossing van 50% zeepsop, 25% amoniak en 25%
brandalkohol werpen, zij mogen in die oplossing dagen verblijven.
- De stukken afkoken in amoniak en laten afkoelen.
- Neem een plaatje zink van 15 cm op 15 cm, 2 grote handvollen sodazout
(sel de soude) en water, laat eens flink koken, werp de stukken in de
oplossing. Door een scheikundige reaktie reinigen zij zonder wrijven.
- De stukken afwrijven met brandalkohol.
- Zeer goede resultaten bekomt men, door de stukken af te wrijven met thinner.
- Wanneer een zilvermunt zwart is uitgeslagen, of zwarte plekken vertoont,
is het beste middel de stukken in een menging van 50% citroenzuur en 50%
water te leggen, ze dikwijls bewegen en omdraaien, de oplossing om de drie
dagen vernieuwen. Bij hardnekkige zwarte plekken kan de behandeling drie
weken duren.
| Brons
- Laten weken in petroleum en daarna borstelen.
- Laten weken in een oplossing van 1/3 water, 1/3 azijn, 1/3 amoniak, daarna borstelen
| Koper
- De stukken afkoken in azijn, waaraan een flinke dosis zout is toegevoegd.
- Zoals voor zilver thinner gebruiken.
- Een zeer sterk zeepsop maken, de stukken daarin afkoken.
| Verguld koper
De stukken borstelen met een licht zeepsop, waaraan per liter water 3
soeplepels amoniak en brandalkohol zijn toegevoegd. Geen bijtende produkten
gebruiken, zoniet wordt het verguldsel weggenomen.
| Koper-Nikkel
Zeer weersbestendig metaal, alle hier hoger beschreven produkten mogen worden
aangewend.
| Tin
- De stukken wrijven met een preiblad (groente).
- Afkoken in bier.
- Wrijven met polerwatte
| IJzer
- Wrijven met asse van houtskool bevochtigd met keukenolie.
- Dagen laten weken in petroleum.
| Zink
- Alleen wassen in zeer sterk zeepsop.
- Hard borstelen met waspoeder.
| | | | | | | | |
Opgelet: Belangrijk is dat na het reinigingsproces de munt goed
gewassen wordt met gedistileerd water (spoelen) en dit om alle zuren te
neutraliseren.
Munten poetsen
Het oppoetsen van oude gepatineerde stukken raden wij af, maar iedereen mag
handelen naar eigen smaak en goesting. Gebruik nooit koper- of zilverpoets,
desnoods als U toch wil poetsen, gebruik dan de bestaande produkten speciaal
voor munten te koop bij uw muntenhandelaar. Nogmaals, laat de munten zoals
ze zijn want vergeet niet dat een gepolijste munt minder waard is dan een
munt met een mooie patina. Afblijven is de boodschap.
Hoe munten bewaren?
Er zijn tegenwoordig vele goede materialen in de handel, in alle afmetingen
en kleuren verkrijgbaar! Eventueel met accessoires. Een overzicht:
| De muntenbox en de muntenkoffer en/of kast |
De muntbox bestaat uit verschillende verdiepingen, onbeperkt stapelbaar
waarbij uw munten steeds zichtbaar blijven door de lade van een verdieping
open te schuiven. De muntkoffer daarentegen bevat enkele muntenboxen met de
bedoeling om ze gemakkelijker te verplaatsen of mee te nemen.
De muntenkast is een groot geheel waar U uw muntenboxen en/of muntenkoffers
kunt in opbergen.
| De muntenalbums |
 | Bij dit opbergsysteem steekt U muntbladen in een kaft, alzo een
muntenalbum vormend. |
| Er zijn twee systemen in de handel:
Het eerste systeem is dit waarin U munten onverpakt in muntbladen schuift. Dit
is een methode welke tegenwoordig nog maar weinig gebruikt wordt. Het grote
nadeel van dit systeem is dat na verloop van tijd uw munten plakkerig gaan
aanvoelen.
Het tweede systeem wordt door het merendeel van de verzamelaars gebruikt: uw
munten, verpakt in munthouders, worden ingeschoven in uw muntbladen en dan
in uw album.
Er zijn twee soorten munthouders, de zelfklevers welke uw munten optimaal
beschermen en de munthouders welke U moet nieten. Het nadeel bij deze laatste
methode is dat na verloop van de tijd de nietjes er donkerder uitzien
(roesten) en plekken geven op de munthouder hetgeen een slordig uitzicht
geeft aan uw kollectie. U kunt uw muntenalbums op hun beurt inschuiven in
casettes (omhulsels).
|
Voor elk wat wils dus. Let er zeker op dat de door U gebruikte materialen
steeds zuurvrij en chloorvrij zijn en dit om uw munten niet aan te tasten.
Voor uw zilveren munten moet U erop letten dat de materialen geen
zwavelverbindingen bevatten. De materialen in de handel voldoen meestal aan
deze eisen, het is oppassen geblazen als U zelf een opbergsysteem maakt.
Het beveiligen van uw muntkollektie
Wanneer U een mooie verzameling bij elkaar heeft, spreekt het voor zich dat U
er alles voor over heeft dat uw kollektie niet gestolen wordt. U kunt ze
opbergen in een brandkast (thuis) of een kluis bij een bank. Aan te raden is
een inventaris op te maken van uw verzameling, door middel van een
kaartsysteem, waarin u alle gegevens opneemt over uw verzameling (kwaliteit,
eigenschappen van de munt en eventueel een foto).
Mocht uw verzameling dan toch gestolen worden, dan heeft U altijd een bewijs
van de inhoud van uw verzameling. Het verstandigste is dan om de inventaris
van uw munten afzonderlijk te bewaren. U kunt altijd een dubbel op een
afzonderlijke plaats bewaren.
U kunt uw verzameling ook laten verzekeren. Een kleine verzameling wordt door
sommige maatschappijen opgenomen in uw brandpolis (± 10.000 frank).
Uw grote kollekties kunt U appart laten verzekeren, de premie is afhankelijk
van de waarde, de plaats van bewaring, de omgeving (of uw huis alleen staat
of in rij) de beveiliging (sloten) enzovoort. De maatschappij zal een
deskundige aanstellen die een rapport opmaakt, welk bepalend is voor de
hoogte van de premie.
Dan blijft er nog de vraag of uw kollektie ook in een bankkluis verzekerd is.
Als U een private verzekering heeft alleszins, anders is het best om uw
bankdirecteur eens aan te spreken over de financiële gevolgen van een
eventuele diefstal van uw verzameling uit de bankkluis. Dit verschilt van
bank tot bank. Sommige verzekeren de inhoud tot 4 miljoen frank (maximum).
Andere verzekeren ook tot 4 miljoen, maar U kunt zo hoog gaan als U zelf wil,
met een extra te betalen premie (per miljoen). Andere banken garanderen U
volledige terugbetaling mits U een bewijs kunt leveren van de inhoud van uw
bankkluis (zeker inventaris bijhouden). Het verstandigst is om uw
persoonlijke situatie zelf te onderzoeken om later eventuele ontgoochelingen
te voorkomen.
IX. De meest gebruikte woorden in de numismatiek
| Naam | Betekenis |
| Agio | ook opgeld genoemd, dit is het verschil tussen de werkelijke waarde in goud en de prijs die U betaalt. |
| Aanmunten | het aanmaken van muntstukken, een muntplaatje voorzien van een afbeelding. |
| Biedprijs | de hoogste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of koopprijs. |
| Doormeter | diameter of middellijn - ø |
| Expertise | deskundige ontleding van een verzameling. |
| Gejusteerd | het op juist gewicht gebrachte muntplaatje, duidelijk te zien aan de krassen op de munt. |
| Gehalte | hoeveelheid van een bestanddeel in een of andere legering. |
| Gietpenning | een gegoten penning. |
| Gietgal | gal of holte op een munt of penning ontstaan bij het gieten. |
| Goudgehalte | de hoeveelheid goud in een munt aanwezig. |
| Gepolijste stempel | of "proof" genoemd de hoogste kwaliteitstrap in de numismatiek. |
| Graveursnaam | de naam van de graveur van de munt, vermeld op de munt. |
| Halssnede | de plaats waar de hals (van afgebeeld hoofd) afgesneden wordt, meestal bevindt zich daaronder de graveursnaam. |
| Incuus | een zijde van de munt is normaal geslagen, en op de andere zijde is de normaal geslagen zijde hol (incuus) afgebeeld. |
| Jaarsets | jaarlijks uitgegeven sets door de Koninklijke Munt met de in dat jaar geslagen munten. |
| Kwartslag | wanneer U de munt tussen wijsvinger en duim neemt met de voorzijde naar boven, draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt, de stand van de munt zal dan een kwartslag afwijken van de voorzijde (naar links of naar rechts). |
| Keerzijde | de muntzijde waar de waarde op afgebeeld wordt (Kz). |
| Lot | verschillende munten samengevoegd, onder een geheel (nummer) bij een veiling. |
| Lotnummer | het nummer toegewezen door de veilinghouder aan een lot of munt. |
| Laatprijs | de laagste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of de verkoopprijs. |
| Listel | verheven boord rondom een muntstuk. |
| Medailleslag | wanneer u de munt tussen wijsvinger en duim neemt met de voorzijde naar boven en U draait hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt, dan zal de munt in dezelfde stand staan zoals U de voorzijde voorheen had. |
| Misslag | een munt per ongeluk verkeerdelijk geslagen |
| Munthouder | beschermkartonnetje met een transparant venster, waardoor u de munt langs alle zijden kan bekijken. |
| Muntmeester | de verantwoordelijke van de Koninklijke Munt. |
| Muntmeesterteken | het teken van de muntmeester afgebeeld op een muntstuk. |
| Muntwals | antieke muntpers |
| Muntenset | verschillende munten samengebracht in een set door bijvoorbeeld de Koninklijke Munt. |
| Muntplaats | plaats waar de munten aangemaakt worden (De Koninklijke Munt in Brussel of Utrecht). |
| Muntplaatje | het blanco metalen plaatje welk zal gebruikt worden voor het aanmunten. |
| Muntslag | wanneer U de munt tussen wijsvinger en duim neemt met de voorzijde naar boven en U draait hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt, dan zal de munt in de tegenovergestelde stand staan als de voorzijde die U voorheen had. |
| Noodmunt | munt aangemaakt, korte of lange tijd na de originele aanmunting (met meestal duidelijk verschil). In België zijn de naslagen aangemaakt door de Koninklijke Munt in andere landen is dat niet altijd zo. |
| Naslag | een munt gemaakt bij gebrek aan voldoende circulatiemunten. |
| Numismatiek | de studie van munten en penningen (munt-en penningkunde). |
| Numismaat | de munt- en penningdeskundige of verzamelaar. |
| Overslag | een reeds geslagen munt herbruiken voor een nieuwe aanmunting vb. de 2 centiem van Belië, Leopold I, geslagen over 1 cent Willem I van Nederland. |
| Ontmunting | het uit omloop nemen van een bepaalde munt. |
| Proefslag | een munt aangemaakt als proef. |
| Penning | of medaille uitgegeven zonder muntwaarde. |
| Positie A | wanneer U de munt met de voorzijde naar boven op uw hand legt en U kunt het randschrift niet lezen daar het op zijn kop staat. |
| Positie B | wanneer U de munt met de voorzijde naar boven op uw hand legt en U kunt alzo het randschrift op de munt lezen. |
| Primitief geld | schelpen, stenen, gebruiksvoorwerpen, sieraden enz... die gebruikt werden als ruilmunt, voorlopers van de eigenlijke munten. |
| Reduceermachine | verkleinmachine gebruikt bij het muntslaan |
| R | zeldzaam. |
| RR | zeer zeldzaam. |
| RRR | uiterst zeldzaam. |
| RRRR | unicum. |
| Randschrift | de tekst afleesbaar op de rand van de munt. |
| Schroefpers | antieke muntpers. |
| Stempelbreuk | breuk in de stempel (een kloofje) wat zich op de munt manifesteert als een fijn opliggend draadje. |
| S | schaars (afkorting). |
| Vervalsing | namaakmunt aangemaakt met de bedoeling andere mensen te bedriegen en winst te maken. |
| Voorzijde | de muntzijde waarop meestal koningshoofd, leeuw, monogram enz... afgebeeld staat. |
| Variant | afwijking op een munt, verschillend van het normale type. |
| Zinkpest | witte plekken (oxidatieplekken) op zinken munten. Een zinken munt kunt U behandelen met een laagje was (vochtafstotend) en door hem dan in een zelfklevende munthouder te plaatsen. De munt is dan afgesloten van lucht en vocht en is dan veilig opgeborgen voor de toekomst.
OPGELET: de munt mag geen zinkpest hebben voor de behandeling en de was moet 100% zuiver en zuurvrij zijn. |
X. Slot
Tot besluit zullen we alles op een rijtje zetten en alzo een bondig beeld vormen over het verzamelen in het algemeen. Het hoeft niet gezegd dat smaken verschillen, ieder verzamelaar beslist tenslotte zelf over de uitbouw van zijn kollektie.
|
Bedenk eerst wat U gaat verzamelen. |
|
Probeer steeds de best mogelijke kwaliteit op te nemen in uw kollektie. |
|
Houd muntenverzamelen als een hobby. |
|
Vergelijk bij nieuwe uitgiften de eigenlijke waarde aan edel metaal met de aankoopprijs. |
|
Ga steeds een kijkje nemen op de kijkdagen van een veiling als U wilt gaan kopen. |
|
Bij schriftelijk inschrijven op een lot in een veiling als U wilt gaan kopen. |
|
Lees steeds aandachtig de verkoopsvoorwaarden in de aangeboden veilingkataloog. |
|
Bestudeer uw verzamelgebied, het is steeds in uw voordeel. |
|
Reinig uw munten alleen wanneer het noodzakelijk is. |
|
Poets uw munten nooit. |
|
Bewaar uw munten op een veilige plaats in een voor U haalbaar (financieel) systeem. |
|
Maak een inventaris op van uw verzameling en bewaar deze op een andere plaats dan uw muntenkollektie; eventueel kunt U altijd een dubbel maken. |
|
Onderzoek uw persoonlijke situatie inzake beveiliging. |
|
Koop steeds uw munten bij mensen die U kent of bij munthandelaren zodat U bij een klacht steeds weet waar U terecht kan. |
|
Probeer de ontgoocheling te ontlopen door te denken dat als U een munt in slechte kwaliteit aankoopt, U die later terug zal kunnen verkopen als U een beter exemplaar vindt. In de praktijk is het zo dat U uw slechter muntje moeilijker verkocht krijgt (of met verlies). Dit is een van de redenen waarom vele jonge verzamelaars stoppen met verzamelen. Een spijtige zaak. |
|
