Gerard Nas, Instituut Nederlands, Universiteit Utrecht
Site-ontwerp en realisatie: Paul Nas
Illustraties en grafische adviezen: Tom Nas

Laatst bijgewerkt: 05-05-2000

	Wat is taalergonomie?
	Ergonomen willen weten hoe voorwerpen hanteerbaar kunnen worden gemaakt voor gebruikers ervan. Zo ook taalergonomen. Zij willen weten hoe het voorwerp 'tekst' zo optimaal mogelijk leesbaar kan worden gemaakt. Het gaat daarbij zowel om de talige vormgeving (woordkeus en zinsbouw) van teksten, als om de grafische (lettertype, lettergrootte, regelbreedte en -afstand enz.). Taalergonomen vergaren, net als andere ergonomen, de benodigde kennis met behulp van de gereedschappen die de wetenschap hun biedt: onderzoek en theorievorming. Leesonderzoek moet laten zien welke talige of grafische ingrepen in een tekst zo'n tekst verbeteren in taalergonomische zin en welke niet. Theorievorming over lezen is nodig om bijvoorbeeld te kunnen begrijpen waarom een ingreep in een tekst (bijvoorbeeld een bepaalde woordkeus of zinsbouw, of een keuze voor een bepaald lettertype) al dan niet optimaal werkt. Taalergonomie is een toegepast vak. Taalergonomische kennis moet dus kunnen worden vertaald in een concrete toepassing. Hier is gekozen voor het tekstontwerp als kader waarin wordt aangegeven welke keuze er wordt gemaakt wat betreft woordkeus, zinsbouw en grafische vormgeving, om de tekst die zal worden geschreven op basis van het ontwerp zo leesbaar mogelijk te laten zijn voor een bepaald leespubliek en onder vooraf bepaalde leesomstandigheden. De gegevens van zo'n ontwerp worden verzameld uit onderzoeksverslagen en zijn eventueel afkomstig uit een database die voor dat doel is gevuld met onderzoeksgegevens. Uit het bovenstaande wordt duidelijk wat taalergonomen doen. Daaruit kan tevens worden afgeleid wat taalergonomie is. Het is een toegepaste wetenschap die zich richt op het optimaal leesbaar maken van (zakelijke) teksten. Daarvoor wordt zowel gebruik gemaakt van theorievorming over het lezen van teksten als van onderzoek op dit gebied. De toepassing van beide wordt gezocht in een tekstontwerp, een plan om een bepaalde talige inhoud en grafische vorm te geven aan een tekst die nog moet worden opgesteld en vormgegeven.

Kies uw eigen weg door deze website

U kunt zelf uw leesroute kiezen. Zo kunt u zelf bepalen wat u relevant en interessant vindt, en wat u wilt overslaan. Om dit te bereiken, zijn er verschillende methoden gebruikt om u het navigeren gemakkelijk te maken. Deze tekst bestaat uit een aantal hoofdstukken. Deze hoofdstukken vormen samen de pagina's van deze site. Deze pagina's zijn samengebracht in een index. Deze index is de plaats waar u een bepaalde pagina kiest, en waarnaar u telkens weer terugkeert als u een nieuwe pagina wilt kiezen. Zodra u in de index op een link naar een pagina klikt, verschijnt deze in het achterliggende venster. Als het scherm niet groot genoeg is, zal deze achterliggende pagina niet zichtbaar zijn. Om hem wél zichtbaar te maken, dient u eerst de index naar de achtergrond te laten verdwijnen. U kunt de inhoudsopgave oproepen door op de volgende button te klikken: Er wordt automatisch voor u bijgehouden welke pagina's u al heeft bezocht. Dit wordt weergegeven door middel van vinkjes voor de betreffende links in de index. Op die manier behoudt u het overzicht. Bovenaan elke pagina ziet u een donkerblauwe balk die de positie binnen de website weergeeft. De laatste, witte titel is de huidige pagina, de rest zijn bovenliggende pagina's (hoe meer naar links, hoe hoger het niveau) waarop u kunt klikken om de betreffende pagina op uw scherm te krijgen. Deze site valt uiteen in theorie, praktijk en onderzoek. Bent u uitsluitend op zoek naar praktische tips, dan kunt u alle teksten onder "De praktijk: taalergonomische toepassing op..." lezen. Wilt u een beter begrip van het 'hoe en waarom', dan kunt u tevens de teksten onder "De theorie" lezen. Vanuit de theorie kunt u dan doorklikken naar een praktijk-tekst. Bent u als (aankomend) wetenschapper geïnteresseerd in ideëen om onderzoeksresultaten te verzamelen en te gebruiken voor een tekstontwerp, dan kunt u de tekst onder "Onderzoek & toepassing" lezen.