Alles over de broodbakmachine

• Mijn dagelijks brood (32 eurocent/400 gram)
• Niet-dagelijkse broden
  • rozijnenbrood (57 eurocent)
  • uienbrood (35 eurocent)
  • kaasbrood (68 eurocent)
  • volkorenbrood (48 eurocent)

Actueel

Totaan Sinterklaas 2006 verkoopt Blokker een broodbakmachine voor de genoemde bodemprijs van 30 euro (folder week 47, bladzijde 14, rechtsboven). Het plaatje in de folder doet mij denken dat het gaat om een machine die een heel brood van 900 gram kneedt met slechts één kneedvleugel en slechts één kneedas. Over dergelijke machines ben ik niet zo enthousiast, omdat ik vrees dat die ene kneedvleugel en die ene kneedas dan te zwaar belast kunnen worden.

Sinds september 2001 ben ik de gelukkige bezitter van een broodbakmachine. In oktober 2003 heb ik er nog een bijgekocht. De eerste broodbakmachine kocht ik bij Aldi voor bijna 60 euro. Na twee jaar vertoonde deze machine, en met name het bakblik, slijtageverschijnselen. Toen Lidl een broodbakmachine aanbood voor 45 euro, heb ik ook daarvan een exemplaar gekocht ter bezwering van mijn angst dat de Aldi-machine kapot zou gaan. Een week nadat ik de Lidl-machine gekocht had, kwam Aldi met een broodbakmachine van 40 euro.

Het principe

1. mengen en vervolgens kneden van het deeg (ongeveer een half uur)
2. laten rijzen van het deeg bij broeitemperatuur (ongeveer een uur)
3. bakken bij hogere temperatuur (ook ongeveer een uur)

1. een of twee speciale, uitneembare bakblikken
2. een motor die het kneden mogelijk maakt
3. een verwarmingselement om de rijs- en de baktemperatuur te kunnen opwekken
4. besturingselektronica om de drie genoemde stappen op de juiste manier uit te voeren

De Aldi- en de Lidl-machine

Aldi-machine	Lidl-machine
Primera EBB 010	Bifinett KH 2230
geen webstek aangegeven	www.kompernass.com
één groot bakblik	twee kleine bakblikken
bakt dus per keer één groot brood.	kan per keer twee verschillende kleine broden bakken.

De bakblikken van de Lidl-machine zijn iets lager dan het bakblik van de Aldi-machine. De inhoud per Lidl-bakblik is ongeveer 1/3 van de inhoud van het Aldi-bakblik. Het brood kan boven het Lidl-bakblik uitrijzen; dat is zelfs de bedoeling, blijkens de afbeeldingen op de doos. Hierbij bestaat het gevaar dat deeg over de rand heenvalt en verbrandt tegen de verwarmingsbuis. Is het deeg stevig genoeg om niet over de rand te vallen, dan kan het tegen de deksel komen of zelfs tegen het ruitje. Dit is geen probleem, noch voor het brood, noch voor de deksel. Wanneer boven beide bakblikken deeg uitrijst, kan dit in de bovenruimte versmelten, waardoor een siamese broodling ontstaat.

Bij de veelgestelde vragen op de webstek van de Lidl-machine wordt verteld, hoe je 5/6 theelepel gist afmeet (dit komt voor in een van de recepten in de handleiding): neem gewoon 1 theelepel gist. Verder kun je hier lezen dat 2 1/4 kop meel, dat is 340 gram, het absolute maximum is, dat in een Lidl-bakblik gedaan mag worden. In mijn recepten hieronder gebruik ik steeds 250 gram.

Programma's

Ben je hier gekomen op zoek naar recepten voor het maken van jam? Daarvoor moet je bij Van Gilse zijn. Geleisuiker van Van Gilse is voor 1,58 euro per kilo te koop op de suikerafdeling van Hoogvliet.

De Lidl-machine heeft tien programma's voor de tien verschillende combinaties van twee broodtypes:

programmaduur

	luchtig	compact	normaal	zoet
luchtig	3:30	2:50	2:50	2:35
compact		3:15	2:35	2:45
normaal			2:10	2:25
zoet				2:00

Hier is bijvoorbeeld te zien dat een luchtig brood klaar is na 3 uur 30 minuten, wanneer er een luchtig brood naast staat, maar dat het al na 2 uur 35 minuten klaar is in gezelschap van een zoet brood. 3 uur 30 minuten is kennelijk de optimale programmaduur voor luchtige broden, 2 uur 35 een compromis tussen de ideale programmaduur voor een luchtig en voor een zoet brood. Noch het luchtige, noch het zoete brood zouden in dat geval de ideale kwaliteit bereiken. In de praktijk mankeert er weinig aan die broden. Dit, plus het verloop van de tijden in de bovenstaande tabel, geeft aan dat de programma's een zekere mate aan magie bevatten, die niet overeenkomt met praktische bakresultaten.

Hetzelfde geldt voor de zes gistbroodprogramma's van de Aldi-machine. De meest verschillende programma's zijn zeker verschillend in resultaat, maar een dergelijke veelheid aan programma's suggereert meer subtiliteit dan gerechtvaardigd is. Bedenk verder dat er maar één variant is van het programma 'deeg maken'.

Tijdklok

Tip: wil je een lang uitstel, druk dan na het kiezen van het programma op de korter-toets. De tijd, die oorspronkelijk staat op de minimale vervaardigingsduur van het brood (bijvoorbeeld drie uur), springt dan meteen naar dertien uur. Vandaaraf is het gemakkelijk terug te gaan naar twaalf, elf, tien, enzovoort uur. Bij het instellen geeft de Lidl-machine voor iedere tien minuten verandering een piep af, wat behoorlijk hinderlijk is. Vergeet niet na instellen van de tijd op de start-toets te drukken. Bij de Aldi-machine gaat dan een rood lampje branden. Bij de Lidl-machine is de aftel-activiteit af te lezen aan het knipperen van de dubbele punt in de tijdaanduiding.

De tijdklok zal meestal worden gebruikt om brood te bakken, terwijl de gebruiker slaapt. De gebruiker wordt dan uiteindelijk gewekt door de geur van versgebakken brood en de klaarpiep van de machine. Het probleem is echter dat daar ander geluid aan voorafgaat, dat de gebruiker voortijdig kan doen ontwaken. Gedempte kneedgeluiden zijn onvermijdelijk. Erger is het zogeheten vrucht/noot-signaal. Deze piep tegen het einde van de kneedfase geeft het moment aan dat de gebruiker nog vruchten en/of noten aan het deeg kan toevoegen. Een slapende gebruiker stelt dat signaal niet op prijs, maar niettemin geven beide machines ook bij gebruik van de tijdklok een vrucht/noot-signaal af. Dit is de enige hinderlijke eigenschap die ik in het programmasysteem ben tegengekomen.

Kneden

In een Lidl-bakblik kan het voorkomen dat de deegbol als een star lichaam met de kneedvleugel mee gaat draaien. Het kneden is dan niet meer effectief; de kern van kneden is immers beweging van verschillende delen van het deeg ten opzichte van elkaar. Het tijdelijk draaien als een vast lichaam heeft nooit een nadelige invloed gehad op het bakresultaat. Kennelijk is de kneedfase ruim genoeg bemeten.

Wanneer vanaf het begin extra ingrediënten aanwezig zijn (zoals rozijnen of een ei), dan duurt het langer eer een echte deegbol tot stand komt. Worden extra ingrediënten pas bij het vrucht/noot-signaal toegevoegd, dan is de deegbol bij de Lidl-machine al zo hard, dat ze in de resterende kneedtijd niet meer gelijkmatig verdeeld raken. Het verdient dus aanbeveling extra ingrediënten vooraf toe te voegen en niet pas bij het vrucht/noot-signaal. De opmerking in de handleiding dat vruchten en noten dan door de kneedvleugels vermalen kunnen worden, is een overschatting van de kneedkracht.

Na het bakken

Nadat je het uitgenomen bakblik op zijn kop hebt gezet, zou het brood eruit moeten vallen. Het bakblik is voorzien van een anti-aanbaklaag, die dit uitvallen zou moeten bevorderen. Een anti-aanbaklaag moet altijd met tederheid worden behandeld. Valt het brood niet uit het bakblik, laat het dan even wat verder afkoelen. Het water dat aan de binnenkant tegen het bakblik condenseert, kan als smeermiddel dienen. De kneedvleugels blijven ofwel hangen aan het kneedasje in het bakblik, ofwel zitten in het brood en moeten daar dan uitgewurmd worden.

Aldi-machine	Lidl-machine
piept aan het einde van de bakfase	piept regelmatig tijdens het warmhouduurtje
wordt geleverd met twee werktuigen ter verwijdering van de kneedvleugels	wordt geleverd zonder dergelijke hulpmiddelen

De hulpmiddelen om de kneedvleugels uit het brood te wurmen hebben de vorm van een sinterklaasstaf. Hier bij dient de krul als handvat. In een inmiddels verdwenen bijdrage in het forum van Flaironline werden de sinterklaasstaven opgevat als hulpmiddelen om het inklapbare handvat van het Aldi-bakblik na het bakken op te richten. De bakblikken van de Lidl-machine overigens hebben geen draagbeugel. Aangezien de kneedvleugels bij de Lidl-machine dieper in het brood steken, zouden sinterklaasstaven juist daar groot nut kunnen bewijzen.

Handleiding

De recepten uit de handleidingen voer ik in mijn eigenwijsheid nooit letterlijk uit.

Een voorbeeld van het taalgebruik in de Aldi-handleiding: ATTENTIE: Voordat u de broodbakmachine schoonmaakt onvoorwaardelijk de netstekker trekken! in plaats van de stekker eruittrekken. Op de plaats van onvoorwaardelijk heeft ongetwijfeld unbedingt gestaan. De broodtypes in de Lidl-handleiding kloppen niet met de opschriften op de machine: COMPACT in de handleiding is STEVIG op de machine, NORMAAL in de handleiding is STANDAARD op de machine. Een ieder die wel eens vertalingen van dit soort gemaakt heeft, kent deze problematiek. De vermeldingen van voorverwarmen in de tijdtabel in de Lidl-handleiding kloppen niet met de werkelijkheid. De logica achter wel of niet voorverwarmen ontgaat mij vooralsnog. De handleiding van de Lidl-machine is ook via het web beschikbaar, ook in het Engels, Spaans, Italiaans, Portugees, Zweeds, Fins, Pools en Tsjechisch.

Schade en schande (>>)

• Het is mij bij de Aldi-machine tweemaal overkomen dat ik een brood ging snijden, terwijl de kneedvleugels er nog inzaten. Daarbij zijn de kneedvleugels enigszins verwond geraakt. Dit blijkt verder geen nadelige gevolgen te hebben. De machine bakt niet alleen mijn dagelijks brood, hij vergeeft mij vooralsnog ook mijn zonden.
• Ik heb regelmatig nachtmerries dat ik vergeet een kneedvleugel uit het brood te verwijderen, ik het brood vervolgens aan iemand ten geschenke geef en dat de nabestaanden vervolgens niet bereid zijn mij de kneedvleugel terug te geven.
• Na twee jaar intensief gebruik begon het regelmatig te gebeuren dat de kneedasjes van de Aldi-machine na verwijderen van een gebakken brood niet meer wilden draaien. Er zijn verschillende manieren om te proberen een vastzittend asje weer los te krijgen:
  • Plaats de kneedvleugel erop en probeer die te draaien.
  • Klem de vlakke kantjes van het kneedasje tussen een verstelbare moersleutel. De moersleutel is langer dan een kneedvleugel en daardoor kun je meer bereiken dan met een kneedvleugel. Deze mogelijkheid heb je alleen als het asje vastzit in een dusdanige stand dat de moersleutel in de lengterichting binnen het bakblik kan worden geplaatst.
  • Van onder naar boven bestaat de onderkant van een kneedasje uit:
    1. een veertje dat in een sleuf om het asje zit.
    2. een dop met aan weerszijden hefbomen waarop de motor van de machine aangrijpt.
    3. een ring om het asje.
    Het veertje kun je met twee schroevendraaiertjes loswrikken. Het zal wegspringen. Zorg ervoor dat de omgeving dusdanig is dat je het kunt terugvinden. De aangrijpdop en de ring kunnen nu afgenomen worden. Je hebt nu één (helaas slechts één) platte kant aan het asje, waarop je met een verstelbare moersleutel kunt aangrijpen. Aan de onderkant heb je meer mogelijkheden voor de stand van de moersleutel dan binnen het bakblik. Heb je het asje losgekregen, plaats dan de ring en de dop terug. Gebruik opnieuw twee schroevendraaiertjes om het veertje op zijn plaats te manoevreren. Doordat het asje slechts één vlakke kant heeft, waarop de moersleutel goed kan aangrijpen, is het asje bij mij inmiddels enigszins verwond geraakt. Vooralsnog niet zo ernstig dat dit gevolgen heeft.
  Bij toepassing van deze laatste methode bleek dat de ringen na twee jaar tot uiteenvallens toe waren versleten. Het is niet mogelijk voor dit probleem een beroep te doen op de garantie, aangezien het hier normale slijtage betreft. Ik heb inmiddels twee nieuwe ringen aangebracht. De ringen die mij ter beschikking stonden, waren te dik, zodat ik ze eerst dunner heb moeten slijpen.
  De versleten ringen zorgden ervoor dat er speling in het asje kwam. Die speling bood kans aan deeg om in de asholte te komen. Na het bakken zat het asje daardoor vast. Vooral het deeg van bakpoederbroden was hieraan schuldig, waarschijnlijk met name door de suiker die in dergelijke broden rijkelijk voorkomt. Nu de ringen vervangen zijn en ik het bakken van bakpoederbroden heb opgeschort, komt het nog maar zelden voor dat de asjes in ernstige mate vastzitten. Verder merk ik dat de broden na het bakken weer gemakkelijker uit de vorm loslaten dan eerder het geval was. Het lijkt er dus op dat de bakpoederbroden ook een tijdlang het oppervlak van het bakblik nadelig hebben beïnvloed. Kortom: bakpoederbroden (of broden uit zelfrijzend bakmeel) zijn af te raden. Het is dus niet zo'n slecht idee van de Lidl-machine hiervoor geen mogelijkheden te bieden.
• De lage bakblikken van de Lidl-machine bergen het gevaar dat het deeg bij het rijzen over de rand heenvalt en onderin op de verwarmingsbuis terechtkomt. Dit is mij eenmaal overkomen bij een eihoudend brood. Het gevallen deeg is tot een zwarte massa verbrand. Het is een uitermate vervelend karweitje het inwendige van de machine weer schoon te maken. Dat lukt ook niet volledig. De aanslag die in het inwendige van de machine en op de buitenkant van het bakblik is achtergebleven, heeft echter geen blijvend nadelige invloed. Kijk tijdens het bakken tussen de twee bakblikken van de Lidl-machine door en zie hoe de verwarmingsbuis roodgloeiend staat. Dan begrijp je wat het gevallen deeg meemaakt. Als er deeg over de rand van het bakblik valt, moet het deeg te slap geweest zijn (teveel water bevat hebben). Bij de Aldi-machine is het overigens niet mogelijk de verwarmingsbuis te zien tijdens het bakken.

Service

De Lidl-machine heeft in Nederland het volgende service-adres:

Adres	International Trade Service Winschoten b.v. Papierbaan 55 9672 BG WINSCHOTEN
Antwoordnummer	International Trade Service Winschoten b.v. Antwoordnummer 300 9670 WB WINSCHOTEN
Telefoon	0900/8274357
Fax	0597/420632
Girorekening	8357781
Bankrekening	86.63.02.417
Ten name van	I.T.S.w. bv, Winschoten
E-mail	support.nl bij kompernass.com

Bij de Lidl-machine zit een formulier voor het bestellen van een bakvorm voor 10 euro en/of twee kneedhaken voor 5 euro. Was de Aldi-machine voorzien geweest van een dergelijk formulier, dan had me dat heel wat zorgen kunnen besparen in de eerste helft van 2003. Uit reacties van bezoekers van deze webstek is inmiddels duidelijk dat Tronex toch wel onderdelen voor de Aldi-machine wil leveren. Voor 14,95 euro heb je twee kneedvleugels, voor 39,95 euro een bakvorm zonder kneedvleugels. Vergelijk die prijzen eens met de overeenkomstige voor de Lidl-machine. Bedenk ook dat de complete Aldi-machine destijds 60 euro kostte en dat Aldi Süd in Duitsland onlangs broodbakmachines heeft verkocht voor 30 euro. Het model daarvan was vrijwel gelijk aan dat van mijn Aldi-machine, de programma´s zijn iets anders. (Toevoegingen juli 2004.)

Voor België is het service-adres van Bifinett:

Adres	I.T.S.w. bv p/a Forwarding Team bvba tav Esther Kaai 214 - 216 2030 Antwerpen
Telefoon	03/5413760
Fax	03/5415651
E-mail	support.be bij kompernass.com

Ik weet overigens niet of Lidl in België dezelfde machine heeft verkocht als in Nederland.

Mijn dagelijks brood

Het meest kritisch is de verhouding water/bloem. Tijdens het kneden moet een deegbal ontstaan, die wel kleeft maar niet plakt. Probeer dat maar eens in het Duits te vertalen. Verder mag de gist niet in contact komen met het water, voordat de machine begint te mengen. Dit is nooit een probleem geweest. Vet, hier in de vorm van zonnebloemolie, maakt een brood langer houdbaar. Ik bak dit brood met programma 10, TOAST.

De prijzen zijn van januari 2004. Ik gebruik Aldi-bloem van 19 eurocent per kilo. In het kader van de prijzenoorlog heeft inmiddels ook Hoogvliet zijn bloemprijs tot dit niveau verlaagd. Voor de afschrijving van de machine is aangenomen dat hij na 200 broden de geest geeft. Met enig geluk worden dat er veel meer. Wie een duurdere machine gebruikt, krijgt te maken met een afschrijving die de prijs per brood met eurodubbeltjes laat stijgen! Het meest stoffelijke bestanddeel, het meel, blijkt slechts een gering deel van de kosten voor zijn rekening te nemen. De totale kosten van minder dan 62 eurocent moet je vergelijken met de prijs van Aldi's goedkoopste kant-en-klare brood: 37 eurocent.

Voor een van de bakvormen van de Lidl-machine worden alle ingrediënten eenvoudig gehalveerd:

Ingrediënt	Hoeveelheid	Eurocent
water	iets meer dan een halve mok (ruim 125 milliliter)	minder dan 3
zout	minimaal 1 theelepel
zonnebloemolie	2 eetlepels
bloem	250 gram	5
verse gist	10 gram	4
afschrijving machine		minder dan 11
elektriciteit	minder dan 0.5 kWh	minder dan 9
totale kosten		minder dan 32

Het water blijft hierbij net onder de top van het kneedvleugelasje. Iets meer dan een halve mok water blijkt overeen te komen met een net niet vol kartonnen bekertje van het soort waaruit je bij Albert Heijn gratis koffie of thee kunt drinken. Voor een resultaat vergelijkbaar met de Aldi-machine moet je dit broodje als LUCHTIG beschouwen.

Niet-dagelijkse broden

Webschakels

• De yahoogroep voor broodbakliefhebbers is niet alleen een discussieforum. Bij de files vind je onder andere een lijst van alle molens in Nederland, voor het geval je woont buiten de aantrekkingskracht van Molen de Vlijt in Wageningen, misschien wel de beste molen van Nederland. De files zijn gemakkelijk bekijkbaar. Ze bevatten ook een uitgebreid receptenarchief. Je krijgt pas inzage in dit fraais nadat je lid bent geworden van de groep. Formeel is daarvoor een motivatie vereist, maar de lijsthoedster blijkt daar niet op te wachten.
• Bij msn vind je een vergelijkbare groep. De drukkere aanblik van msn staat mij niet zo aan. Deze groep bevat een lijst van alle broodbakmachines met richtprijzen. Deze is te bekijken zonder dat het nodig is lid te worden van de groep.
• Een derde groep is www.bakkerswereld.org. De naam lijkt een vakorganisatie voor bakkers aan te geven, het is echter een forum voor liefhebbers van de broodbakmachine thuis.
• Hier is een bladzijde uit 2001 over de Inventum BM35 broodbakmachine. De bladzijde wekt bij mij de indruk dat deze Inventum niet zo goed is als de Aldi- en de Lidl-machine. Niettemin kostte hij destijds 300 gulden.
• Ga naar mijn introductiepagina, bijvoorbeeld om in het gastenboek te schrijven.

Disclaimer